عربستان میان بسته‌شدن تنگه هرمز و محاصره دریای سرخ گرفتار شده است؛ اما پاسخ نظامی گسترده، بیش از آنکه راهی برای خروج از بحران باشد، می‌تواند ریاض را دوباره وارد همان جنگی کند که پس از سال‌ها هزینه، بدون تحقق اهداف سیاسی‌اش پایان یافت.

عربستان و بازگشت به یک تجربه شکست‌خورده

فشار بر عربستان سعودی واقعیست؛ بسته‌شدن تنگه هرمز مسیر اصلی صادرات نفت این کشور از خلیج فارس را مختل کرده و محاصره دریای سرخ توسط انصارالله نیز مسیر جایگزین ریاض را تحت فشار قرار داده است. حمله به کشتی‌های مرتبط با عربستان و هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های انرژی این کشور، تهدیدی مستقیم برای امنیت اقتصادی و سرزمینی ریاض ایجاد کرده است.

اما مسئله از جایی پیچیده می‌شود که عربستان بخواهد این فشار را با یک عملیات زمینی گسترده پاسخ دهد. تجربه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ نشان داد که برتری نظامی لزوماً به پیروزی سیاسی منجر نمی‌شود. ریاض با هدف جلوگیری از گسترش انصارالله وارد جنگ شد، اما مداخله به یک جنگ طولانی و پرهزینه تبدیل شد و هدف اصلی آن محقق نشد.

در پایان این روند، انصارالله یمن نه‌تنها باقی ماندند، بلکه توان نظامی خود را افزایش دادند و روابطشان با ایران نیز عمیق‌تر شد. توصیف عربستان به‌عنوان کشوری «گرفتار در یک باتلاق پرهزینه» شاید دقیق‌ترین توصیف از شکست این محاسبه باشد.

مشکل ریاض فقط انصارالله نیستند

وسوسه استفاده از نیروی نظامی، از این واقعیت غافل می‌شود که انصارالله یمن قرار نیست در زمینی بازی کنند که برتری متعارف عربستان تعیین‌کننده باشد. موشک‌ها، پهپادها و توان دریایی، به آنها امکان جنگ از راه دور و تحمیل هزینه به دشمنی بسیار قدرتمندتر را می‌دهد.

اگر نیروهای سعودی وارد یمن شوند، این قابلیت‌ها می‌تواند با جنگ چریکی ترکیب شود. جغرافیای یمن و شناخت محلی نیروهای انصارالله، مزیتی است که ارتش خارجی به‌سادگی نمی‌تواند آن را خنثی کند. تجربه آمریکا در افغانستان نیز نشان داد که پیروزی‌های تاکتیکی و برتری متعارف الزاماً به کنترل پایدار سرزمین منجر نمی‌شود.

در واقع، بزرگ‌ترین خطر برای ریاض این نیست که ارتش عربستان در یک نبرد متعارف شکست بخورد؛ بلکه این است که یک پیروزی نظامی محدود، آغاز مرحله‌ای بسیار پرهزینه‌تر باشد؛ کنترل سرزمین، مقابله با شورش و جنگ فرسایشی.

ایران؛ حلقه‌ای که جنگ را بزرگ‌تر می‌کند

این محاسبه زمانی حساس‌تر می‌شود که پای ایران به میان می‌آید. عربستان همین حالا درگیر پیامدهای رویارویی گسترده‌تر آمریکا و ایران است. ورود مستقیم نیروهای سعودی به یمن می‌تواند مرز میان بحران یمن و تقابل منطقه‌ای با ایران را بیش از پیش از بین ببرد.

چنین اقدامی ممکن است تهران را به پاسخ مستقیم‌ علیه خاک، زیرساخت‌های انرژی و تأسیسات نظامی عربستان ترغیب کند. در نتیجه، آنچه قرار است یک عملیات برای مهار انصارالله باشد، می‌تواند به جبهه دیگری در رویارویی گسترده‌تر منطقه تبدیل شود.

از همین منظر، تضعیف ایران نیز نباید به معنای حذف خودکار یمنی‌ها تلقی شود. انصارالله بازیگری مستقل با ظرفیت‌های نظامی و محلی خود هستند. با این حال، کاهش حمایت خارجی می‌تواند عمق راهبردی آنها را محدود کند. بنابراین، مسئله اصلی برای ریاض نه شتاب در جنگ، بلکه انتخاب زمان و شکل مداخله است.

راهی که کم‌هزینه‌تر است

در برابر وسوسه اعزام نیروهای سعودی، گزینه منطقی‌تر می‌تواند فشار محدود با محوریت نیروهای یمنی باشد. عربستان می‌تواند تهدیدهای مستقیم علیه خاک و زیرساخت‌های خود را هدف قرار دهد و هم‌زمان تأمین مالی، تسلیحاتی، اطلاعاتی، هوایی و لجستیکی نیروهای یمنی مخالف انصارالله را بر عهده بگیرد.

این رویکرد هم هزینه مستقیم عربستان را کاهش می‌دهد و هم بار اصلی جنگ زمینی را بر دوش نیروهایی می‌گذارد که جغرافیا و جامعه یمن را بهتر می‌شناسند.

برای ریاض، این البته به معنای دست کشیدن از قدرت نظامی نیست؛ بلکه به معنای پذیرفتن محدودیت‌های قدرت نظامی است. تجربه گذشته نشان داده است که برتری تسلیحاتی عربستان نمی‌تواند به‌تنهایی یک جنبش ریشه‌دار در محیط محلی را حذف کند.

از سوی دیگر، هرچه تقابل مستقیم عربستان با ایران عمیق‌تر شود، احتمال گرفتار شدن منطقه در چرخه‌ای از حملات متقابل بیشتر خواهد شد؛ چرخه‌ای که هزینه آن فقط به ریاض یا تهران محدود نمی‌ماند و امنیت انرژی و کشتیرانی در سراسر منطقه را تهدید می‌کند.

مسئله برای عربستان اکنون انتخاب میان «جنگیدن» و «نجنگیدن» نیست؛ انتخاب میان تکرار یک تجربه شکست‌خورده و یافتن راهی برای مهار تهدید بدون تبدیل یمن به یک جنگ تمام‌عیار جدید است.

ریاض اگر بخواهد از محاصره انصارالله خارج شود، بیش از هر چیز باید از این تصور فاصله بگیرد که هر بحران امنیتی را می‌توان با نیروی نظامی حل کرد. جنگ قبلی نشان داد که ورود به یمن آسان‌تر از خروج از آن است؛ و در شرایطی که رویارویی آمریکا و ایران هنوز منطقه را بی‌ثبات کرده، یک جنگ زمینی تازه می‌تواند عربستان را نه به امنیت بیشتر، بلکه به باتلاقی عمیق‌تر بکشاند.